ลําไส้อักเสบ กี่วันหาย ขึ้นอยู่กับสาเหตุ ความรุนแรง และการตอบสนองต่อการดูแล โดยอาการจากการติดเชื้อไวรัสมักค่อยๆ ดีขึ้นหลังพักผ่อนและชดเชยน้ำ ส่วนเชื้อแบคทีเรีย โรคอักเสบเรื้อรัง หรือภาวะแทรกซ้อนอาจใช้เวลาฟื้นตัวนานกว่า จึงไม่ควรดูจากจำนวนวันเพียงอย่างเดียว
การมีท้องเสียร่วมกับปวดท้อง คลื่นไส้ หรือไข้ อาจพบได้ในหลายสาเหตุ บทความนี้จะช่วยให้ประเมินแนวโน้มการหาย ระยะพักฟื้นที่ควรคาดหวัง แนวทางรักษาเบื้องต้นที่เหมาะกับแต่ละสาเหตุ ปัจจัยที่ทำให้อาการยืดเยื้อ และสัญญาณอันตรายที่ควรไปพบแพทย์แทนการรอดูอาการต่อ
ลำไส้อักเสบกี่วันหายและควรนับเวลาอย่างไร
ระยะเวลาที่ลำไส้อักเสบจะหายไม่มีตัวเลขเดียว เพราะต้องพิจารณาสาเหตุ ความรุนแรง และแนวโน้มของอาการร่วมกัน หากมีท้องเสียจากกระเพาะและลำไส้อักเสบเฉียบพลัน อาการอาจเริ่มดีขึ้นก่อนที่เยื่อบุลำไส้จะฟื้นกลับเป็นปกติทั้งหมด
คำว่าอาการดีขึ้นหมายถึงถ่ายน้อยลง ปวดบิดลดลง กินอาหารและดื่มน้ำได้มากขึ้น รวมถึงไม่มีไข้เพิ่ม ส่วนการหายสนิทหมายถึงกลับมากินอาหารได้ใกล้เคียงเดิม ถ่ายเป็นปกติ ไม่มีปวดท้องหรืออ่อนเพลีย และไม่ต้องพึ่งยาเพื่อกดอาการ การนับเวลาจึงควรเริ่มจากวันที่มีอาการชัดเจน แล้วติดตามแนวโน้มวันต่อวัน ไม่ใช่นับเฉพาะวันที่เริ่มรักษา
ปัจจัยที่ใช้ประเมินระยะฟื้นตัวมีหลายด้าน ได้แก่
- สาเหตุว่าเกิดจากการติดเชื้อไวรัส เชื้อแบคทีเรีย อาหารเป็นพิษ ยาบางชนิด หรือโรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง
- ความรุนแรงของท้องเสีย ไข้ อาเจียน ปวดท้อง และเลือดหรือมูกปนในอุจจาระ
- การดื่มน้ำทดแทนและความสามารถในการรับประทานอาหาร
- แนวโน้มอาการว่าดีขึ้นต่อเนื่อง ทรงตัว หรือแย่ลงหลังผ่านไปแต่ละวัน
ลำไส้อักเสบ รักษายังไงและแต่ละสาเหตุใช้เวลาฟื้นตัวเท่าไร
การรักษาต้องเลือกตามสาเหตุ ไม่ใช่ใช้ยาชนิดเดียวกับทุกคน การติดเชื้อไวรัสมักเน้นป้องกันภาวะขาดน้ำและพักผ่อน ขณะที่เชื้อแบคทีเรีย อาหารเป็นพิษ ผลจากยา และโรคลำไส้อักเสบเรื้อรังอาจต้องตรวจเพิ่มเติมหรือใช้การรักษาเฉพาะ ระยะฟื้นตัวจึงตั้งแต่ไม่กี่วันไปจนถึงเป็นโรคที่มีอาการกำเริบสลับสงบ
| สาเหตุ | ลักษณะระยะฟื้นตัว | แนวทางรักษา |
|---|---|---|
| การติดเชื้อไวรัส | มักค่อยๆ ดีขึ้นภายในไม่กี่วัน หากไม่มีภาวะแทรกซ้อน | จิบน้ำหรือสารละลายเกลือแร่ พักผ่อน และรับประทานอาหารอ่อนที่ย่อยง่าย |
| เชื้อแบคทีเรีย | อาจหายในหลายวัน แต่บางเชื้อทำให้ถ่ายเป็นเลือด ไข้สูง หรืออาการนานขึ้น | แพทย์พิจารณาตรวจอุจจาระและให้ยาตามความจำเป็น ไม่ใช้ยาปฏิชีวนะเอง |
| อาหารเป็นพิษ | ชนิดที่เกิดจากสารพิษอาจเริ่มเร็วและดีขึ้นในเวลาไม่นาน ส่วนชนิดจากเชื้ออาจมีอาการต่อเนื่องหลายวัน | ชดเชยน้ำและเกลือแร่ เฝ้าดูอาการ และพบแพทย์เมื่อมีอาการรุนแรง |
| ยาบางชนิดหรืออาหารที่ระคายลำไส้ | มักเริ่มฟื้นหลังหยุดสิ่งกระตุ้นตามคำแนะนำ แต่ลำไส้อาจใช้เวลาปรับตัวต่ออีกระยะ | ทบทวนยากับแพทย์หรือเภสัชกร และหลีกเลี่ยงสิ่งที่ทำให้อาการกำเริบ |
| โรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง | ไม่ได้หายขาดภายในไม่กี่วัน อาการอาจสงบแล้วกลับมากำเริบเป็นช่วงๆ | พบแพทย์เพื่อวินิจฉัยและวางแผนควบคุมการอักเสบระยะยาว |
การติดเชื้อไวรัส
เมื่อเกิดจากไวรัส การถ่ายเหลวหรืออาเจียนมักค่อยๆ ลดลงเอง การดูแลที่มีผลต่อระยะฟื้นตัวมากที่สุดคือจิบน้ำบ่อยๆ และใช้สารละลายเกลือแร่เมื่อถ่ายหลายครั้ง เพราะการเสียน้ำทำให้เพลีย เวียนศีรษะ และฟื้นช้าลง ไม่ควรใช้ยาปฏิชีวนะเพราะยาไม่ทำลายไวรัส
เชื้อแบคทีเรียและอาหารเป็นพิษ
เชื้อแบคทีเรียอาจทำให้มีไข้ ปวดท้องมาก ถ่ายเป็นมูกหรือเลือด และอาการนานกว่าการติดเชื้อไวรัส ส่วนอาหารเป็นพิษจากสารพิษของเชื้ออาจทำให้อาเจียนหรือถ่ายอย่างรวดเร็วหลังรับประทานอาหาร แต่ระยะหายขึ้นกับชนิดของสารพิษและเชื้อที่เกี่ยวข้อง
อย่าซื้อยาฆ่าเชื้อหรือยาปฏิชีวนะกินเอง เพราะไม่ใช่ทุกกรณีที่จำเป็น และยาบางชนิดอาจทำให้เกิดผลข้างเคียงหรือรบกวนการประเมินอาการ แพทย์จะพิจารณาจากอาการ ประวัติอาหาร การเดินทาง โรคประจำตัว และผลตรวจเมื่อจำเป็น
ผลจากยา อาหาร และโรคเรื้อรัง
ยาบางกลุ่มอาจทำให้ถ่ายเหลวหรือระคายทางเดินอาหารได้ การหยุดยาเองอาจเสี่ยงกว่าการมีอาการท้องเสีย จึงควรแจ้งชื่อยาและอาหารเสริมทั้งหมดให้ผู้รักษาตรวจสอบก่อนปรับยา อาหารที่ไม่เหมาะสมอาจซ้ำเติมอาการ แต่ไม่ได้หมายความว่าเป็นสาเหตุหลักทุกครั้ง
หากสงสัยโรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง เช่น ลำไส้ใหญ่อักเสบที่มีอาการเป็นๆ หายๆ น้ำหนักลด หรือถ่ายมีเลือด การรักษาจะมุ่งควบคุมการอักเสบและติดตามต่อเนื่อง ไม่ควรรอให้อาการหายเองเหมือนลำไส้อักเสบเฉียบพลัน
อะไรทำให้ลำไส้อักเสบนานกว่าปกติ
อาการมักยืดเยื้อเมื่อร่างกายเสียน้ำมาก ยังได้รับสิ่งกระตุ้น หรือมีโรคและยาที่ทำให้การฟื้นตัวซับซ้อนขึ้น ภาวะขาดน้ำทำให้เพลียและรับประทานอาหารได้น้อย จึงควรประเมินทั้งจำนวนครั้งที่ถ่าย ปริมาณปัสสาวะ และความสามารถในการดื่มน้ำ ไม่ใช่ดูแค่ว่าปวดท้องลดลงหรือไม่
ปัจจัยที่ทำให้ฟื้นตัวช้ามักเกิดร่วมกัน เช่น ผู้สูงอายุ เด็กเล็ก ผู้มีโรคไต เบาหวาน หรือภูมิคุ้มกันต่ำ รวมถึงผู้ที่พักผ่อนไม่พอ การใช้ยาหยุดถ่ายทั้งที่มีไข้หรือถ่ายเป็นเลือด และการใช้ยาปฏิชีวนะไม่ตรงสาเหตุ ปัจจัยเหล่านี้อาจบดบังอาการ ทำให้เกิดผลข้างเคียง หรือทำให้ต้องใช้เวลาประเมินโรคนานขึ้น
ให้ตรวจเช็กสิ่งที่อาจทำให้อาการลากยาวด้วยรายการต่อไปนี้
- สังเกตสีปัสสาวะและความถี่ในการปัสสาวะ เพื่อจับสัญญาณภาวะขาดน้ำตั้งแต่ระยะแรก
- จิบน้ำหรือสารละลายเกลือแร่ต่อเนื่อง แทนการดื่มรวดเดียวในปริมาณมาก
- หลีกเลี่ยงอาหาร เครื่องดื่ม หรือพฤติกรรมที่ทำให้ถ่ายและปวดท้องมากขึ้น โดยเลือกอาหารตามที่ร่างกายรับได้
- พักผ่อนให้เพียงพอและลดกิจกรรมที่ใช้แรงมากระหว่างยังถ่ายเหลวหรือมีไข้
- ทบทวนยาทุกชนิดกับแพทย์หรือเภสัชกรก่อนหยุดยา เพิ่มยา หรือซื้อยาฆ่าเชื้อมาใช้เอง
- แจ้งโรคประจำตัว อายุ และประวัติภูมิคุ้มกันต่ำเมื่อเข้ารับการตรวจ เพราะกลุ่มนี้อาจต้องติดตามอาการใกล้ชิดกว่าคนทั่วไป
สัญญาณว่าลำไส้อักเสบไม่ควรรอดูอาการต่อ
หากมีถ่ายเป็นเลือด ปวดท้องรุนแรง อาเจียนจนดื่มน้ำไม่ได้ ซึมลง หรือมีสัญญาณขาดน้ำมาก ไม่ควรรอดูอาการเอง ควรไปโรงพยาบาลทันที เพราะอาจไม่ใช่การฟื้นตัวตามปกติของกระเพาะและลำไส้อักเสบเฉียบพลัน ส่วนอาการที่ยังไม่รุนแรงแต่ไม่ดีขึ้นหรือกลับแย่ลง ควรพบแพทย์เร็วเพื่อหาสาเหตุและประเมินภาวะแทรกซ้อน
ใช้รายการต่อไปนี้เป็นจุดตัดสินใจในการลงมือทำ
- ไปโรงพยาบาลทันที เมื่อถ่ายเป็นเลือดหรืออุจจาระดำเหมือนยางมะตอย ปวดท้องมากจนเดินตัวตรงหรือนอนนิ่งไม่ได้ ท้องแข็ง เจ็บเฉพาะจุดชัดเจน หรือมีอาการเป็นลม สับสน หายใจเร็ว และอ่อนแรงผิดปกติ
- รีบประเมินภาวะขาดน้ำ เมื่อปัสสาวะน้อยลงหรือสีเข้มมาก ปากและลิ้นแห้ง กระหายน้ำจัด เวียนศีรษะเวลาเปลี่ยนท่า ตาลึกโหล มือเท้าเย็น หรือดื่มน้ำแล้วอาเจียนออกเกือบทุกครั้ง โดยเฉพาะหลังมีท้องเสียหรืออาเจียนต่อเนื่อง
- พบแพทย์ภายในเร็วๆ นี้ เมื่อมีไข้สูง ไข้ไม่ลด อาเจียนซ้ำจนรับอาหารและน้ำไม่ได้ หรืออาการปวดท้องและถ่ายเหลวไม่เริ่มดีขึ้นตามช่วงฟื้นตัวที่คาดไว้ รวมถึงกรณีที่อาการดีขึ้นแล้วกลับทรุดลง
- ติดต่อแพทย์เร็วขึ้น หากผู้ป่วยเป็นเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ ตั้งครรภ์ มีภูมิคุ้มกันต่ำ หรือมีโรคประจำตัว เพราะอาจขาดน้ำและทรุดเร็วกว่าเดิม แม้อาการภายนอกยังดูไม่มาก
- เตรียมข้อมูลไปพบแพทย์ โดยจดเวลาเริ่มป่วย จำนวนครั้งที่ถ่ายและอาเจียน ลักษณะเลือดหรือมูก อาหารที่เพิ่งรับประทาน ยาที่ใช้ และปริมาณปัสสาวะ เพื่อช่วยแยกอาหารเป็นพิษ การติดเชื้อแบคทีเรีย และภาวะลำไส้ใหญ่อักเสบ
คำถามที่พบบ่อย
จะรู้ได้อย่างไรว่าอาการที่เป็นอยู่คือลำไส้อักเสบ
อาการที่เข้ากันได้กับลำไส้อักเสบคือถ่ายเหลวหรือถ่ายบ่อยร่วมกับปวดบิดท้อง คลื่นไส้ อาเจียน หรือมีไข้ อาการเหล่านี้ยังเกิดจากโรคอื่นได้ จึงไม่สามารถยืนยันสาเหตุได้จากอาการเพียงอย่างเดียว หากมีถ่ายเป็นเลือด ปวดท้องมาก หรืออาการแย่ลงควรให้แพทย์ตรวจ
ถ้าเป็นลำไส้อักเสบควรพักกี่วันจึงกลับไปใช้ชีวิตตามปกติ
ควรพักจนไม่มีไข้ ดื่มน้ำได้ และอาการถ่ายหรือปวดท้องลดลงอย่างชัดเจน ระยะพักจริงจะแตกต่างกันตามสาเหตุและความรุนแรง บางคนกลับไปทำกิจวัตรได้เมื่ออาการดีขึ้น ขณะที่บางคนยังอ่อนเพลียหรือย่อยอาหารได้ไม่ปกติจึงต้องค่อยๆ เพิ่มกิจกรรม
ลำไส้อักเสบจำเป็นต้องใช้ยาฆ่าเชื้อทุกคนหรือไม่
ไม่จำเป็นต้องใช้ยาฆ่าเชื้อทุกคน เพราะลำไส้อักเสบจำนวนมากเกิดจากไวรัสหรือสาเหตุที่ไม่ตอบสนองต่อยาเหล่านี้ การใช้ยาโดยไม่ตรวจหาสาเหตุอาจทำให้เกิดผลข้างเคียงและรบกวนสมดุลลำไส้ แพทย์จะพิจารณายาฆ่าเชื้อเมื่อมีข้อบ่งชี้ที่เหมาะสม
อาการลำไส้อักเสบแบบไหนต้องนอนโรงพยาบาล
ควรไปโรงพยาบาลเมื่อดื่มน้ำไม่ได้ อาเจียนมาก ซึมลง ปัสสาวะน้อยมาก ถ่ายเป็นเลือด หรือมีอาการขาดน้ำชัดเจน ปวดท้องรุนแรง ไข้สูงต่อเนื่อง หรืออาการไม่ดีขึ้นก็ควรได้รับการประเมินโดยแพทย์ ผู้สูงอายุ เด็กเล็ก และผู้มีโรคประจำตัวอาจต้องตรวจเร็วขึ้น
