ยาแก้ท้องเสียเด็ก เลือกอย่างไรให้ปลอดภัยและไม่ให้ยาผิด

ยาแก้ท้องเสียเด็กที่ควรเริ่มให้ก่อนคือสารละลายเกลือแร่ เพื่อทดแทนน้ำและแร่ธาตุที่สูญเสียไป ไม่ควรรีบใช้ยาหยุดถ่ายหรือยาปฏิชีวนะเอง เพราะอาจไม่เหมาะกับสาเหตุและวัยของเด็ก การดูแลท้องเสียที่ปลอดภัยจึงต้องประเมินการขาดน้ำ ลักษณะอาการ และความสามารถในการดื่มน้ำควบคู่กัน

เนื้อหานี้จะช่วยให้ผู้ปกครองรู้ว่าควรดูแลลูกอย่างไรเมื่อเริ่มถ่ายเหลว วิธีให้สารละลายเกลือแร่ที่เหมาะสม และเหตุผลที่เด็กแต่ละวัยไม่ควรเลือกยาจากอายุบนฉลากเพียงอย่างเดียว รวมถึงสัญญาณอันตรายที่ควรพาเด็กไปพบแพทย์โดยไม่รอดูอาการนาน

ลูกท้องเสียควรเริ่มดูแลอย่างไรก่อนคิดถึงยา

เริ่มจากประเมินว่าลูกถ่ายบ่อยแค่ไหน ลักษณะอุจจาระเป็นอย่างไร และมีอาการขาดน้ำหรือไม่ มากกว่าหายามาหยุดถ่ายทันที เด็กที่ท้องเสียส่วนใหญ่ต้องได้รับการชดเชยน้ำและเกลือแร่ พร้อมเฝ้าดูอาการเปลี่ยนแปลงอย่างใกล้ชิด

นับจำนวนครั้งที่ถ่ายและสังเกตว่าลูกยังดื่มนม กินอาหาร และปัสสาวะได้ใกล้เคียงเดิมหรือไม่ อาการปากแห้ง ร้องไห้ไม่มีน้ำตา ตาลึก ซึมลง มือเท้าเย็น หรือปัสสาวะน้อยลง อาจบ่งถึงภาวะขาดน้ำ โดยเฉพาะในเด็กทารกที่อาการเปลี่ยนเร็ว

ให้ลูกจิบน้ำหรือสารละลายเกลือแร่ทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง หากยังดูดนมแม่ได้ ให้ดูดต่อ หากอาเจียน ให้พักสั้นๆ แล้วเริ่มป้อนใหม่ทีละจิบ ไม่ควรกรอกครั้งละมากเพราะอาจกระตุ้นให้อาเจียนเพิ่ม

ใช้เช็กลิสต์นี้ช่วยดูแลในช่วงแรก

• นับจำนวนครั้งที่ถ่ายและจดเวลาคร่าวๆ เพื่อดูว่าอาการถี่ขึ้นหรือดีขึ้น
• สังเกตปาก ลิ้น น้ำตา ปัสสาวะ ความรู้สึกตัว และความสามารถในการดื่มของลูก
• ให้จิบน้ำหรือสารละลายเกลือแร่ทีละน้อยทุกไม่กี่นาที แทนการให้ดื่มรวดเดียว
• ให้นมแม่ต่อและเตรียมข้อมูลเรื่องจำนวนครั้งที่ถ่าย อาเจียน และปัสสาวะไว้เมื่อจำเป็นต้องปรึกษากุมารแพทย์

สารละลายเกลือแร่ช่วยอะไรและควรให้เด็กอย่างไร

สารละลายเกลือแร่ช่วยทดแทนน้ำและแร่ธาตุที่สูญเสียไปกับอุจจาระร่วงหรือการอาเจียน จึงเป็นสิ่งที่ควรนึกถึงก่อนยาหยุดถ่าย เลือกผลิตภัณฑ์สำหรับการท้องเสียและผสมด้วยน้ำตามปริมาณที่ระบุบนฉลากอย่างเคร่งครัด ไม่เพิ่มผงยา ไม่แบ่งซอง และไม่ใช้น้ำน้อยกว่าที่กำหนด

เมื่อเด็กคลื่นไส้หรืออาเจียน ให้ป้อนทีละจิบน้อยๆ ด้วยช้อนหรือแก้ว หากอาเจียนออกมาให้เว้นช่วงสั้นๆ แล้วเริ่มใหม่ด้วยปริมาณน้อยลง การป้อนช้าและถี่ช่วยให้ร่างกายดูดซึมน้ำได้ดีกว่าการให้ดื่มครั้งละมาก

น้ำหวาน น้ำอัดลม และน้ำผลไม้ไม่ใช่ตัวแทนโดยตรงของสารละลายเกลือแร่ เพราะมีสัดส่วนน้ำตาลและแร่ธาตุไม่เหมาะกับการชดเชยจากการถ่าย บางชนิดมีน้ำตาลสูงจนทำให้มีน้ำอยู่ในลำไส้มากขึ้นและถ่ายเหลวต่อได้ จึงไม่ควรใช้แทนสูตรสำหรับภาวะท้องเสีย

ทำตามขั้นตอนนี้เพื่อให้เด็กได้รับสารละลายเกลือแร่อย่างถูกต้อง

• ตรวจฉลากก่อนผสมและใช้น้ำสะอาดในปริมาณตามที่ระบุ
• คนหรือเขย่าให้ผงละลายหมด และไม่เติมน้ำตาล เกลือ หรือน้ำผลไม้เพิ่ม
• ป้อนทีละจิบน้อยๆ บ่อยครั้ง โดยเฉพาะหลังถ่ายเหลวแต่ละครั้ง และลดปริมาณต่อครั้งเมื่อเด็กคลื่นไส้
• เก็บและใช้สารละลายที่ผสมแล้วตามระยะเวลาที่ระบุบนฉลาก ไม่เก็บต่อเมื่อพ้นเวลาที่กำหนด
• ให้นมแม่และอาหารตามวัยต่อเมื่อเด็กกินได้ หลังหยุดถ่ายแล้วให้กลับไปดื่มน้ำและรับประทานอาหารตามปกติ พร้อมสังเกตปัสสาวะและความสดใสต่อ

เด็กท้องเสียกินยาอะไรได้บ้างและยาใดไม่ควรให้เอง

สิ่งที่ให้ได้ทันทีเมื่อเด็กท้องเสียคือสารละลายเกลือแร่เพื่อป้องกันภาวะขาดน้ำ ส่วนยาลดการถ่ายและยาปฏิชีวนะไม่ควรซื้อให้เอง เพราะอาจไม่ตรงกับสาเหตุและอาจทำให้เกิดผลข้างเคียง การเลือกยาสำหรับเด็กต้องพิจารณาอายุ น้ำหนัก อาการร่วม และลักษณะการติดเชื้อโดยแพทย์หรือเภสัชกร

ยาหยุดถ่ายบางชนิดลดการเคลื่อนไหวของลำไส้ ทำให้เชื้อหรือสารพิษค้างอยู่ในร่างกาย และอาจทำให้เกิดอาการง่วงซึม ท้องอืด หรือผลข้างเคียงที่รุนแรงขึ้นในเด็กเล็ก จึงไม่ควรนำยาของผู้ใหญ่มาแบ่งให้ และไม่ควรเลือกยาจากคำแนะนำในอินเทอร์เน็ตหรือจากร้านค้าโดยไม่ประเมินอาการ

ยาปฏิชีวนะใช้เมื่อแพทย์พิจารณาว่ามีเหตุที่จำเป็น เช่น สงสัยการติดเชื้อแบคทีเรียบางชนิดหรือมีลักษณะอาการที่ต้องรักษาเฉพาะ ไม่ได้ช่วยอาการท้องเสียจากไวรัสทุกครั้ง การใช้ไม่เหมาะสมเพิ่มความเสี่ยงผื่นแพ้ ผลข้างเคียง และเชื้อดื้อยา

โพรไบโอติกอาจช่วยลดระยะเวลาหรือความรุนแรงของอาการในเด็กบางกลุ่ม แต่ผลขึ้นกับสายพันธุ์ ขนาด และสาเหตุของท้องเสีย หลักฐานไม่ได้สนับสนุนผลิตภัณฑ์ทุกชนิดเท่ากัน จึงใช้เป็นตัวช่วยได้เมื่อผู้เชี่ยวชาญเห็นว่าเหมาะสม แต่ห้ามใช้แทนสารละลายเกลือแร่

ยาแก้ท้องเสียเด็ก 2 ขวบและเด็กแต่ละวัยต่างกันอย่างไร

เด็กอายุ 1 ขวบ 2 ขวบ 3 ขวบ และ 7 ขวบไม่ควรเลือกยาจากอายุบนฉลากเพียงอย่างเดียว การตัดสินใจต้องดูน้ำหนัก ลักษณะอาการ โรคประจำตัว ยาที่ใช้อยู่ และความเสี่ยงต่อภาวะขาดน้ำร่วมกัน ยาที่เหมาะกับเด็กคนหนึ่งจึงอาจไม่เหมาะกับเด็กอีกคน แม้อายุเท่ากัน

เด็กอายุต่ำกว่า 2 ปี โดยเฉพาะเด็ก 1 ขวบ ต้องระวังการขาดน้ำมากกว่าเด็กโต หากถ่ายเหลวหลายครั้ง อาเจียน ดื่มได้น้อย หรือมีโรคประจำตัว ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนให้ยา ไม่ควรแบ่งยาของผู้ใหญ่หรือใช้ยาลดการถ่ายเอง ส่วนเด็กวัย 2 ถึง 3 ปี แม้จะสื่อสารอาการได้มากขึ้น แต่ยังต้องประเมินปริมาณน้ำที่ดื่มและปัสสาวะ ไม่ใช่ดูเพียงจำนวนครั้งที่ถ่าย

ดังนั้นคำถามว่ายาแก้ท้องเสียเด็ก 2 ขวบหรือยาแก้ท้องเสียเด็ก 3 ขวบใช้ตัวใด ไม่มีคำตอบเดียวสำหรับทุกคน แม้เด็ก 7 ขวบจะตัวโตและบอกอาการได้ ก็ยังต้องเลือกยาตามข้อบ่งใช้และน้ำหนัก ไม่ใช่หยิบยาจากร้านสะดวกซื้อมาให้ทันที

เมื่อไรควรพาเด็กไปพบแพทย์

พาเด็กไปพบแพทย์ทันทีเมื่อซึมมาก ปลุกยาก ดื่มไม่ได้ อาเจียนจนรับน้ำไม่อยู่ ปัสสาวะน้อยลงชัดเจน ปากแห้งมาก ไม่มีน้ำตา หรือมือเท้าเย็น เพราะอาจเป็นสัญญาณของภาวะขาดน้ำรุนแรง ไม่ควรรอดูอาการต่อที่บ้าน

ควรให้กุมารแพทย์ตรวจเพิ่มเติมเมื่อถ่ายมีเลือดหรือมูกมาก มีไข้สูง ปวดท้องมาก ท้องอืดผิดปกติ หรืออาการไม่ดีขึ้นหลังดูแลตามคำแนะนำ โดยเฉพาะเด็กทารกและเด็กที่มีโรคประจำตัว

ก่อนไปโรงพยาบาลให้เตรียมข้อมูลเหล่านี้เพื่อช่วยวินิจฉัยได้เร็วขึ้น

• จดเวลาที่เริ่มถ่าย จำนวนครั้ง ลักษณะอุจจาระ และการอาเจียน
• วัดอุณหภูมิและบอกปริมาณน้ำหรือสารละลายเกลือแร่ที่เด็กดื่มได้
• สังเกตและแจ้งแพทย์ครั้งสุดท้ายที่เด็กปัสสาวะ รวมถึงยาหรืออาหารเสริมที่ได้รับ
• นำซองยาและฉลากผลิตภัณฑ์ที่ให้เด็กไปด้วย หากมีการใช้ยาก่อนมาพบแพทย์